Shumica e flamujve kombëtarë kanë nevojë për një paragraf shpjegues. Flamuri shqiptar ka nevojë për një fjali. Një shqiponjë e zezë dykrenare, e qendruar, mbi fushë të thellë të kuqe. Pa yje, pa vija, pa mbishkrim. I gjithë argumenti simbolik ndodhet te zogu dhe ngjyra.
Ky ekonomizëm është pikërisht poenta. Flamuri u ndërtua për të mbartë kuptim në mungesë të shtetit, në rajone ku e fluturoje hapur ishte e rrezikshme, dhe nëpër diasporë të shpërndarë në gjashtë kontinente. Duhej të lexohej nga larg dhe t’i përshtatej lapelës. E plotëson të dyja.
Ky shkrim është një lexim i ngushtë i asaj çfarë flamuri do të thotë, jo i vendit nga ku erdhi. Historia — flamuri Kastriot, ngritja e vitit 1443 në Krujë, shpallja e vitit 1912 në Vlorë, ylli i periudhës komuniste — trajtohet me thellësi në artikullin shoqërues. Çfarë vijon është përmbajtja simbolike: çfarë simbolizojnë dy krerët, çfarë shënjon fusha e kuqe, çfarë specifikon ligji, çfarë ka ardhur flamuri të thotë në momente krize, dhe si e ekspozojnë shqiptarët amerikanë atë në shtëpitë dhe trupat e tyre.
Për diasporën, ky është njohuri pune — çfarë një komunitet e përdor çdo 28 nëntor, çdo dasmë, çdo ndeshje të kombëtares, çdo varrim të një plaku. Flamuri është një nga pak sendet që kalon nëpërmjet çdo brezi të jetës shqiptaro-amerikane i paprekur.
Shqiponja dykrenare, e deshifruar
Shqiponja është pjesa e flamurit që mbart peshën më të madhe simbolike, dhe ajo që keqlexohet më shpesh.
Motivi është më i vjetër se Krishterimi. Shembujt më të hershëm janë nga Epoka e Bronzit, nga Perandoria Hitite e Anadollit qendror, ku zogjtë dykrenorë shfaqen në arkitekturën mbretërore si shenja të sundimit të bashkuar. Simboli risheqet në Perandorinë Romane Lindore — Bizancin — rreth shek. X, dhe nën dinastinë Palaiologos, në shek. XIII–XV, bëhet shenja formale e sovranitetit perandorak bizantin vetë.
Dy krerët mbartin një kuptim të caktuar në atë kontekst. Perandori bizantin ishte, teorikisht, sovran mbi dy fusha njëkohësisht — autoriteti shpirtëror dhe laik, ose gjeografikisht gjysmet lindore dhe perëndimore të botës romake të vjetër. Zogu është sovraniteti i paraqitur si biologji: një trup, dy horizonte, asnjë kontradiktë.
Nga Bizanti simboli u shpërnda nëpër çdo linjë kontakti dinastik. Rusia e adoptoi në 1472 nëpërmjet martesës së Ivan III me Sofie Paleologina, stërmbesat e perandorit të fundit bizantin. Serbia e përdori që nga shek. XII nën dinastinë Nemanjić. Perandoria e Shenjtë Romake përdori Reichsadler-in deri në 1806. Shqipëria e mori motivin nëpërmjet familjes Kastrioti, pretendimet e të cilës dinamike bazonin në heraldikën perandorore bizantine.
Kuptimi origjinal është, pra, perandorak. Në terma të rreptë heraldikë, shqiponja shqiptare dykrenare thotë sovranitet mbi dy horizonte, në të njëjtën fjali me të cilën flasin shqiponjat ruse, serbe, habsburge dhe greke ortodokse.
Leximet popullore mbulojnë atë bërthamë. Interpretimet më të zakonshme shqiptaro-amerikane: njëri kre për të kaluarën dhe tjetri për të ardhmen; njëri kre për atdheun dhe tjetri për diasporën; njëri kre drejt Shqipërisë dhe tjetri drejt Kosovës; njëri për shqiptarët e krishterë dhe tjetri për shqiptarët myslimanë. Asnjë nuk është kanonik. Asnjë nuk është i gabuar. Një simbol që ka mbartë sovranitet për njëmijë vjet mund të mbartë edhe kuptimet që çdo brez i sjell atij.
Çfarë shqiponja nuk do të thotë: nuk është referencë ndaj pozitës gjeografike të Shqipërisë mes Lindjes dhe Perëndimit. Nuk është emblemë specifike e krishterimit — Shqipëria është shumëfetare, dhe zogu i paraprin demografisë moderne të flamurit me shekuj. Është, në shtresën e tij më të vjetër, një deklaratë se dikush ekziston i cili mund të sundojë një vend — dhe në shtresën e tij moderne, se shqiptarët janë ai dikush.
Çfarë do të thotë fusha e kuqe
E kuqja është gjysma e dytë e argumentit simbolik, dhe kryen më shumë punë nga sa duket.
Në traditën bizantine flamuri perandorak ishte i kuq i thellë i kufizuar ose i ngarkuar me ar. Standardi i familjes Kastrioti ruajti të kuqen dhe hoqi buzën e artë — një pattern i zakonshëm në heraldikën ballkanike rajonale të periudhës. Flamuri i Skënderbeut, ngritur mbi Krujë më 28 nëntor 1443, ishte prandaj i kuq para se të ekzistonte shteti modern shqiptar.
Fusha e kuqe mbart tre kuptime të shtresuara.
E para: trashëgimia historike. E kuqja është ngjyra perandorake nga e cila rrjedh flamuri shqiptar. Kushdo që e fluturon flamurin po fluturon një standard Kastriot të shek. XV, paraardhësi i fundit i të cilit është flamuri perandorak bizantin i vonë.
E dyta: çmimi. Shprehja kuq e zi — “e kuqe dhe e zezë” — është shkurtorja e përditshme për flamurin dhe, për pasojë, për identitetin shqiptar vetë. E kuqja lexohet si gjak — çmimi i mbajtjes së territorit gjatë pesë shekujve të sundimit osman, dy luftërave botërore, pushtimit të huaj dhe diktaturës komuniste 46-vjeçare. Recitacionet shkollore shqiptare, fjalëkuvendi Dita e Flamurit dhe narrativat e paradave e formulojnë vazhdimisht kështu fushën.
E treta: vazhdimësia. E kuqja në flamur nuk ka ndërruar kurrë anë. Nëpërmjet çdo regjimi të shek. XX — republika, monarki, pushtim italian, pushtim gjerman, periudha komuniste — shtesat u vendosën sipër shqiponjës (një yll, një kurorë, fashës, një casqe Skënderbeu), por fusha e kuqe vetë nuk u zëvendësua kurrë. Vazhdimësia e ngjyrës është argumenti i dukshëm se diçka poshtë të gjithë atyre regjimeve nuk ndryshoi.
Nuanca zyrtare është fiksuar nga Ligji shqiptar Nr. 8926 i 22 korrikut 2002 në të kuq të pastër (#FF0000) (Wikipedia: Flamuri i Shqipërisë). Në praktikë, prodhuesit dhe qëndistaret priren ta paraqitin fushën me krimzoni pak më të thellë — afër Pantone 186 — sepse nuanca më e thellë lexohet më mirë kundër siluetës së zezë në pëlhurë dhe diell. Flamujt e diasporës variojnë më shumë se flamujt shtetërorë në këtë pikë, dhe asnjë nga variacionet nuk është i gabuar.
Dy krerët — simbolizmi real kundrejt interpretimit popullor
Pyetja e vetme më e zakonshme që fëmijët shqiptaro-amerikanë u bëjnë prindërve të tyre rreth flamurit është diçka si: pse shqiponja ka dy krerë? Shumica e përgjigjeve janë popullore. Disa janë të dobishme. Asnjë nuk është origjinale.
Kuptimi origjinal (bizantin). Dy krerë = sovranitet i bashkuar mbi dy fusha — autoriteti shpirtëror dhe laik, ose gjeografikisht lindja dhe perëndimi. Një trup, një sovran, duke parë në dy drejtime njëkohësisht sepse një sundimtar i mban të dy.
Kuptimi i trashëguar shqiptar. Kur familja Kastrioti e përdori shqiponjën si simbol dinastik, logjika u zbatua në shkallë më të vogël: një autoritet princeror i vetëm mbi një trashëgimi të dyfishtë. Kur Skënderbeu ngriti flamurin mbi Krujë në 1443, u zbatua personalisht mbi të — ai kishte kthyer nga shërbimi osman, kishte rikthyer Krishterimin Katolik dhe kishte rifituar principatën. Një trup, dy krerë, dy rivendosje njëkohësisht.
Leximet moderne popullore shqiptaro-amerikane. Të dokumentuara nëpër botimet e komunitetit, fjalëkuvendet e paradave dhe bisedave familjare për dekada:
- E kaluara dhe e ardhmja. Njëri kre drejt Skënderbeut, tjetri drejt brezit që po e fluturon atë.
- Atdheu dhe diaspora. Njëri kre drejt Shqipërisë, tjetri drejt vendeve ku shqiptarët janë vendosur — Italia, Shtetet e Bashkuara, Zvicra, Gjermania, Turqia, fshatrat Arbëreshë të Italisë Jugore.
- Veriu dhe jugu. Njëri kre për shqiptarët gegëfolës (në veri të Shkumbinit), tjetri për shqiptarët toskëfolës (në jug).
- Dy gjysmat e botës shqiptare pas 1913. Njëri kre për territorin brenda shtetit shqiptar, tjetri për territorin jashtë tij — Kosova, Maqedonia e Veriut, Mali i Zi, Lugina e Preshevës, Çamëria.
- Pluralizmi fetar. Njëri kre për gjysmën e krishterë të komunitetit shqiptar, tjetri për gjysmën myslimane — një lexim që rezonon në një vend poetin kombëtar të të cilit, Pashko Vasën, e shkroi në 1880 se “feja e shqiptarëve është shqiptaria.”
Këto lexime nuk janë autoritare. Nuk janë as arbitrare. Kuptimi origjinal është një trup, dy horizonte, një sovran. Çdo brez që e ka mbartë flamurin ka mbushur se çfarë do të thotë për ta dy horizontet.
Një shënim mbi pozicionin e shqiponjës: të dy krerët shikojnë jashtë. Shqiponja nuk shikon personin që e fluturon; po vëzhgon të dy drejtimet njëkohësisht. Një simbol i menduar të projektojë sovranitet shikon jashtë, jo brenda, dhe dizajni e ruan këtë pozicion në çdo flamur shqiptar të certifikuar të prodhuar sot.
Specifikimet që shumica e njerëzve nuk i dinë
Flamuri shqiptar është ndër flamujt me specifikime teknike më të detajuara në Evropë. Shumica e shqiptarëve amerikanë nuk e kanë lexuar kurrë ligjin, por ligji është jashtëzakonisht preciz.
Instrumenti ligjor rregullues është Ligji Nr. 8926 i 22 korrikut 2002, i cili fiksoi specifikimet e flamurit modern shqiptar pas heqjes së yllit komunist në 1992. Dispozitat e tij kryesore:
- Raporti i anëve: 5:7. Pak më i gjerë se i lartë — raport i ndryshëm nga flamuri amerikan (10:19), Union Jack britanik (1:2), ose flamuri i BE-së (2:3). Mbi shtyp, proporcionet duken më të shkurtra dhe më katrore nga sa presin sytë amerikanë.
- Ngjyrat: e kuq e pastër (#FF0000) dhe e zezë (#000000). Shqiponja nuk ka hije, kontur apo buzë të artë. Paraqitet si siluetë e vetme.
- Silueta e shqiponjës. E qendruar mbi fushën e kuqe, në profil. Të dy krerët shikojnë jashtë. Krahët e shtrirë. Kthetrat përpara. Bishti i shkurtër dhe i drejtuar poshtë.
- Numri i pupëzave: nëntë në secilin krah, shtatë në bisht. Pjesë e specifikimit ligjor, jo veçori popullore (Wikipedia: Flamuri i Shqipërisë).
- Simetria bilaterale. Simetri pasqyre nëpër boshtin vertikal nëpër trup. Flamuri lexohet njëlloj kur rrotullohet — pronë që ka rëndësi për bartjen në paradë, ku flamuri shihet ndonjëherë nga prapa.
Disa detaje që shumica e shqiptarëve amerikanë nuk i kanë hasur:
- Shqiponja nuk është e kurorëzuar. Heraldika moderne shqiptare dallon midis flamurit (vetëm shqiponja) dhe stemës (shqiponja mbi mburojë të kuqe, e mbuluar me casqen e dhisë Skënderbeu, miratuar në 1998). Casqeja shfaqet në stemë, jo në flamur. Shumica e shtëpive të diasporës që posedojnë “flamur me casqe” kanë fakt një varëse steme.
- Sqepi i shqiponjës është i hapur. Të dy sqepat janë pak të hapura në siluetën zyrtare. Variantet popullore i mbyllin ndonjëherë.
- Kthetrat nuk mbajnë asgjë. Shqiponja ruse dykrenare mban sferë dhe skeptër; kthetrat e shqiponjës shqiptare janë shtrirë përpara por janë bosh.
- Nuk ka mbishkrim. Flamuri nuk mbart asnjë motiv, datë apo tekst.
Raporti 5:7 është specifikimet që gabohet më shpesh nga prodhuesit e diasporës, të cilët prodhojnë shpesh variante 2:3 ose 3:5 sepse ato janë madhësi standarde prerje për stoqet e flamujve nailon në Shtetet e Bashkuara. Asnjë nuk është i paligjshëm, por raporti 5:7 është ai që do ta ketë çdo flamur shqiptar i lëshuar nga shteti.
Çfarë ka nënkuptuar gjithmonë flamuri në momente krize
Mënyra më e qartë për të lexuar çfarë do të thotë flamuri është të shohësh momentet kur shqiptarët e kanë ngritur. Modeli është i qëndrueshëm: flamuri ngrihet kur pyetja e sovranitetit shqiptar është e hapur.
Krujë, 28 nëntor 1443. Skënderbeu dezertoi nga radhët osmane, kaloi drejt jugut me rreth 300 bashkatdhetarë, mori kështjellën e Krujës dhe ngriti flamurin e kuq me shqiponjën e zezë dykrenare mbi mure. Nga ai moment e tutje, u bë shenja e dukshme e rezistencës shqiptare të organizuar. Flamuri nënkuptonte: ne nuk jemi territor osman.
Vlorë, 28 nëntor 1912. Pesë shekuj pas Krujës, Ismail Qemali ngriti të njëjtin flamur nga një ballkon në Vlorë dhe shpalli pavarësinë shqiptare nga Perandoria Osmane. Luftërat Ballkanike ishin në zhvillim, dhe Serbia, Greqia, Mali i Zi dhe Bullgaria kishin çdo qëllim ta ndanin territorin e banuar nga shqiptarët. Flamuri nënkuptonte: ne nuk jemi pjesë e asnjërit prej këtyre shteteve fqinje.
Vitet 1990. Heqja publike e yllit të kurorëzuar me ar të kuq — zyrtarizuar më 7 prill 1992 — ishte momenti civic më i fotografuar i kalimit nga komunizmi. I njëjti flamur, pa yll, ishte argumenti i dukshëm se regjimi kishte mbaruar. Në Kosovë gjatë viteve 1990, flamuri shqiptar shërbeu si flamuri de facto i komunitetit shqiptar të Kosovës gjatë gjithë heqjes nga Sllobodan Milošević i autonomisë së provincës dhe luftës që pasoi. Fluturimi i kuq-e-zi ishte, në atë periudhë, një akt politik me pasoja.
Tiranë, 28 nëntor 2012. Përvjetori i 100-të tërhoqi tubimin civic më të madh në historinë moderne të Tiranës — banderola madhësi ndërtese, formacione dritash drone, kolona parade. Përvjetori i 110-të në 2022 ndoqi një model të ngjashëm, me krerët e diasporës nëpër Shtetet e Bashkuara duke zhvilluar programe të zgjeruara të Ditës së Flamurit.
Modeli është konstant: flamuri ngrihet kur pyetja e sovranitetit shqiptar ka nevojë për përgjigje. Në momente ku përgjigja është e pakontestuar, flamuri është dekor. Në momente ku kontestohet, flamuri është argumenti.
Flamuri në shtëpitë shqiptaro-amerikane
Pyetja më e zakonshme që u bëjnë shqiptarëve amerikanë fqinjët dhe nipërit jo-shqiptarë është diçka si: pse ka flamur në dhomën tuaj të ndenjes? Përgjigja e sinqertë është se flamuri kryen punë specifike në familjet shqiptaro-amerikane që shumica e amerikanëve nuk e shoqërojnë me flamujt e tyre kombëtarë.
Mbi derën. Vendosja më e zakonshme brenda. Flamuri — zakonisht i kornizuar, ndonjëherë i varur — ndodhet mbi derën e brendshme mes dhomës së ndenjes dhe sallës, ose mbi derën e hyrjes. Në shtëpitë më të mëdha vendosja është ndonjëherë formale: i kornizuar pranë portretit të Skënderbeut, një copë të qëndisur kuq e zi ose fotografisë së qytetit të origjinës të familjes.
Mbi murin e familjes. Shumë familje mbajnë një mur — në koridor, sallë ngrënie apo shkallore — që kombinon fotografi familjare, imazhe fetare (katolike, ortodokse apo myslimane sipas familjes) dhe imazhe kombëtare shqiptare. Flamuri, silueta e shqiponjës, portret i Skënderbeut dhe kujtimtare Dita e Flamurit shfaqen zakonisht atje.
Tek biznesi. Restorantet, kafet, furrat, zyrat e kontraktorëve dhe firmat juridike shqiptare ekspozojnë shpesh flamurin — flamur i plotë në dritare, karficë lapele tek pronari, ose siluetë shqiponje pikturuar mbi derë. Çdo shqiptar-amerikan që kalon do ta lexojë menjëherë. Klientët jo-shqiptarë zakonisht nuk, çka është pjesë e poentës.
Tek kisha dhe salloni civic. Çdo kish katolike, ortodokse, sunite dhe bektashiane shqiptare në Shtetet e Bashkuara fluturon flamurin, zakonisht pranë altarit ose hyrjes. Vatra në Boston, AANO në Nju Jork, AACL, Fondi GKS në Miçigan dhe çdo organizatë tjetër kryesore shqiptaro-amerikane e mban atë të dukshëm brenda hapësirës së mbledhjeve, zakonisht çift me flamurin amerikan.
Ruajtur dhe zëvendësuar me kujdes. Flamujt e jashtëm palohen trekëndësh (stilit amerikan) ose drejtkëndësh (tradita shqiptare) dhe ruhen në dollap, sirtarë ose vitrinë — jo të grumbulluar. Shumica e familjeve e zëvendësojnë flamurin para se e kuqja të zbehjes, jo sepse e kërkon ligji, por sepse fluturimi i flamurit të zbehur lexohet si pakujdesi në komunitet. Flamuri i vjetruar tërhiqet me ceremoni, jo hidhet.
Etiketë për ekspozimin e flamurit
Konventat e mëposhtme nuk zbatohen me ligj shqiptar. Janë norma komuniteti — etiketa praktike që e kalojnë shqiptarët amerikanë brez pas brezi.
Me flamurin amerikan, në tokë amerikane. Flamuri amerikan ka përparësi në tokën e vet. Mbi shtylla të kryqëzuara, flamuri amerikan është në të djathtën e vet (majën e shikuesit) me shkopin e tij përpara. Mbi shtylla të veçanta të lartësisë së barabartë, flamuri amerikan shkon në të djathtën e vëzhguesit. Brenda, flamuri shqiptar ekspozohet pranë ose nën flamurin amerikan, kurrë mbi të. E kundërta vlen për pronën shqiptare-shtetërore (konsullata në Nju Jork, ambasada në Uashington), por jo për shtëpitë apo bizneset private amerikane.
Në Ditën e Flamurit (28 nëntor). Flamuri fluturon me bosht të plotë gjatë gjithë ditës, shpesh me flamurin amerikan po të njëjtës madhësie pranë. Shumë shtëpi që e ruajnë flamurin brenda gjatë shumicës së vitit e nxjerrin për verandë ose kopsht. Dita e Flamurit — trajtuar me thellësi në artikullin e Ditës së Flamurit Shqiptar — është data kur ekspozimi i flamurit shqiptar në Shtetet e Bashkuara është më i dukshmi.
Në parada. Mbajtur me dorë mbi bosht, vertikalisht, në lartësi gjoksi ose shpatullash. Flamuri nuk prek tokën, rrugën e paradës apo ndonjë pajisje rrugore. Në fund, flamuri paloset dhe ruhet — nuk lihet kurrë brenda natës në automjetet e paradës.
Në dasma, pagëzime dhe varrtime. Flamur i vogël ose shashi kuq e zi është i zakonshëm në dasma dhe pagëzime; flamuri nuk përdoret si mbulesë tavoline apo rrugëkalim. Në varrtime — veçanërisht për emigrantët e gjeneratës së parë dhe pleqtë që jetuan periudhën komuniste — mbulimi i arkivolit me flamur gjatë pjesës së shërbimit po bëhet gjithnjë e më i zakonshëm. Flamuri hiqet para se arkivoli të kthehet dhe mbahet nga familja.
Tërheqja e flamurit të vjetruar. Flamur i zbehur, i grisur apo i ndotur tërhiqet duke e djegur me respekt, shpesh në fund të tubimit të Ditës së Pavarësisë ose Ditës së Flamurit. Flamuri paloset fillimisht, pastaj vendoset në zjarr si njësi e vetme. Solemn, jo festiv.
Çfarë të mos bëhet. Mos e përdorni flamurin si mbulesë tavoline, material kostumesh, peshqir plazhi apo material perdeje. Mos e lini të prekë tokën. Mos e fluturoni në gjendje të keqe. Mos e përdorni për promovim tregtar pa kontekst — logoja e restorantit me shqiponjën është mirë; reklamë shitjeje që mbështjell flamurin rreth një produkti nuk është.
Pyetja e Kosovës — pse është i ndryshëm dhe çfarë bëjnë shqiptarët fakt me të dy
Flamuri shqiptar dhe ai i Kosovës diskutohen shpesh sikur të ishin në tension. Nuk janë, dhe mënyra se si i përdorin shqiptarët amerikanë në praktikë e bën dallimin të qartë.
Flamuri i Kosovës u miratua më 17 shkurt 2008, ditën kur Kosova shpalli pavarësinë. Është blu, me hartën e artë të Kosovës dhe gjashtë yje të bardhë që përfaqësojnë gjashtë grupet kryesore etnike (shqiptarët, serbët, turqit, goranët, romët dhe boshnjakët). Zgjedhja u bë nën mbikëqyrje ndërkombëtare të rëndë. Shteti sapo i dalë nga lufta, ku etniciteti ishte weaponizuar, po i kërkohej të paraqitej si shtet civil multietnik dhe jo si shtet kombëtar shqiptar me flamur shqiponje. Flamuri i Kosovës u projektua për ta kryer atë punë.
Në përdorimin qytetar, flamuri shtetëror i Kosovës është emblema zyrtare — në parlament, konsullata, pasaporta, aeroport. Në përdorimin privat dhe familjar, shqiptarët kosovarë vazhdojnë dërrmueshëm të ekspozojnë flamurin kuq-e-zi. Dasmat, pagëzimet, Dita e Flamurit, ditët e ndeshjeve të kombëtares, karficet dhe muri i dhomës së ndenjes — flamuri shqiptar kryen punën kulturore që ka kryer gjithmonë. Flamuri i Kosovës kryen punën qytetare që i është ngarkuar shtetit të ri.
Të dy fluturojnë shpesh bashkë. Në dasmën shqiptare kosovare në Bronks, dhomën e ndenjes në Prishtinë apo paradën në Prizren, flamuri shqiptar dhe ai i Kosovës krah për krah është rregullimi standard. Një flamur për shtetin ku jetojnë shqiptarët kosovarë, tjetri për trashëgiminë që e ndajnë me shqiptarët gjetiu. Nuk ka tension në fluturimin e të dyve. Shpjeguesi i Kosovës kundrejt Shqipërisë mbulon versionin më të gjatë.
Shqiponja në trup — tatuazhe, bizhu, karfica lapele, fanella
Flamuri ka një jetë paralele si identitet i veshur. Shqiponja lë shtypin dhe udhëton me personin.
Tatuazhe. Një nga dizajnet më të zakonshme të tatuazheve shqiptaro-amerikane. Vendimet e zakonshme: shpina e sipërme, gjoksi mbi zemër, parakrahu, kavilja. Disa bartin siluetë të ngushtë të zezë, disa version më stilizues, disa çiftojnë shqiponjën me casqe Skënderbeu ose me vitin e emigrimit të familjes. Tatuazhi lexohet si deklaratë trashëgimie, jo mode.
Bizhu. Varëse argjendi dhe ari, butona, unaza, byzylykë dhe copa të qëndisura. Bizhuterët shqiptaro-amerikanë në Sterling Heights, Bronks, Worcester dhe Waterbury e mbajnë shqiponjën si artikull standard inventari, shpesh dhuruar si dhuratë në diplomime, dasma, pagëzime apo kthim në atdhe.
Karfice lapele. Versioni më i veshur. Në çdo Ditë Flamuri, paradë, banket apo shërbim të dielë, karficja e shqiponjës lapele është mbi shumicën e xhaketave të burrave dhe shumë nga gratë. Sinjalizimi punon pa bërë skenë.
Fanella. Kur kombëtarja shqiptare apo ajo e Kosovës luan, fanellat kuq e zi lëvizin. Ditët e ndeshjeve mbushin restorantet shqiptaro-amerikane në Sterling Heights, Bronks dhe Worcester me fanella të kuqe dhe shqiponjën e zezë në gjoks. Përshëndetja e shqiponjës — duart të kryqëzuara në nyjet e duarve, gishtat e hapur, gishtërinjtë të lidhur, duke formuar siluetën e shqiponjës dykrenare — është gjesti i përdorur më me dukshmëri nga lojtarët pas goleve, i replikuar nga turma. Përshëndetja është flamuri i paraqitur si shenjë dore.
Vija që tërheq shumica e shqiptarëve amerikanë: imazhet e shqiponjës si dekor janë mirë; përdorimi i flamurit aktual si material nuk është. Përdorimet në trup janë mënyra se si diaspora e mban flamurin pranë në ditët që nuk janë Dita e Flamurit. Flamuri qëndron në shtëpi; shqiponja udhëton.
Një shënim i shkurtër për shqiptarët amerikanë që e lexojnë këtë
Flamuri është regjistër. Skënderbeu e ngriti. Arbëreshët e ruajtën për pesë shekuj. Vlora e ringrit. Çdo regjim i shek. XX u përpoq t’i shtonte diçka, dhe secila shtesë u hoq përsëri. Shqiponja ende është atje. Nëse flamuri ka kuptim për ty, hapi tjetër është regjistrimi — NAR është censusi i parë i drejtuar nga komuniteti i shqiptarëve amerikanë. Shto emrin tënd.