Shumë kohë para se të ekzistonte shtet i bashkuar shqiptar, Wikipedia shqiptare, kërkim Google shqipfolës, apo kanal televiziv shqiptaro-amerikan, kishte një gazetë shqipe katër-faqësh të printuar në Boston, Massachusetts. Emri i saj ishte Dielli — shqip për “diellin” — dhe numri i parë doli nga shtypi më 15 shkurt 1909. Redaktori themelues ishte Faik Konitza, intelektuali letrar shqiptar më me ndikim i brezit të tij.
Njëqind e shtatëmbëdhjetë vjet më vonë, gazeta akoma boton.
Kjo vazhdimësi është titulli kryesor. Gazeta Dielli — pothuajse gjithmonë e referuar thjesht si Dielli — është gazeta shqipfolëse me jetëgjatësinë më të madhe në Shtetet e Bashkuara dhe ndër gazetat shqipfolëse me jetëgjatësinë më të madhe kudo. Që nga 1912 ka qenë organi zyrtar i Federatës Pan-Shqiptare Vatrës — Vatra fjalë për fjalë do të thotë “vatër” në shqip — trupi qendror civil i komunitetit shqiptaro-amerikan. Sot Dielli boton online te gazetadielli.com, akoma i lidhur me Vatrën, akoma i njohshëm si gazeta që Konitza lançoi në shtypshkronjën e Bostonit në 1909.
Ky artikull është referenca institucionale. Çfarë vijon është se çfarë është Dielli, nga ku erdhi, njerëzit që e ndërtuan dhe pse një gazetë 117-vjeçare bostoniake ka rëndësi ende për komunitetin shqiptaro-amerikan sot.
Çfarë është Gazeta Dielli
Dielli është gazetë komunitare në kuptimin e rreptë institucional të asaj fraze: gazetë që ekziston kryesisht për të informuar, organizuar dhe përfaqësuar komunitet specifik — në këtë rast, diasporën shqiptaro-amerikane dhe federatën e saj civile, Vatrën.
Nuk është ditor komercial i konkurrencës në treg metropolitan. Nuk është gazetë shtetërore e subvencionuar nga qeveri e huaj. Nuk është burim i saponisnur diasporanë. Është gazeta institucionale e jetës shqiptaro-amerikane të organizuar, botuar nga federatë civile amerikane me statusin 501(c), shkruar kryesisht shqip me copëza periodike anglishe, dhe qarkulluar tek lexues që janë kryesisht shqiptarë amerikanë të gjeneratës së dytë dhe të tretë, imigrantë të fundit dhe audienca e vogël akademike e cila gjurmon shtypin shqipfolës jashtë shtetit.
Misioni i deklaruar i gazetës nëpër historinë e saj ka qenë trefish: të raportojë mbi komunitetin shqiptaro-amerikan, të mbulojë zhvillimet në Shqipëri dhe Kosovë për lexuesit e diasporës, dhe të shërbejë si regjistër dokumentar i aktivitetit të federatës. Nëpër mbi një shekull, ai mision ka qenë jashtëzakonisht i qëndrueshëm. Formati ka ndryshuar — nga gazetë javore deri te ditore, përsëri te javore, dhe në fund te dixhitale — por qëndrimi institucional nuk ka.
Për komunitet popullsia e të cilit në Shtetet e Bashkuara është relativisht e vogël (Censusi amerikan vlerëson rreth 224,000 njerëz me prejardhje shqiptare, me vlerësimet e komunitetit duke përfshirë shqiptarët etnikë nga Kosova, Maqedonia e Veriut dhe Mali i Zi duke shkuar afër një milioni), të kesh gazetë të botimit të vazhdueshëm të regjistrimit është e pazakontë. Shumica e gazetave të diasporës në Shtetet e Bashkuara — greke-amerikane, italo-amerikane, lituaneze-amerikane, polako-amerikane — kanë arritur kulmin, kontraktuar, bashkuar ose mbyllur. Dielli nuk është mbyllur.
Boston, 1909: themelimi dhe dekada e parë
Data e themelimit është 15 shkurti 1909. Qyteti është Boston. Themelusi i gazetës ashtu siç ka ekzistuar për 117 vitet e fundit është Faik Konitza, shkrimtari, redaktori dhe ambasadori i ardhshëm shqiptar në Uashington i lindur në Korçë, i konsideruar gjerësisht si themeluesi i prozës letrare moderne shqipe.
Disa burime të historisë së hershme të gazetës i atribuojnë Sotir Pecit redaktimin e botimit javore të menjëhershëm pararendës që u botua shkurt para rilançimit të Konitzës në 1909 nën kryefjalën Dielli. Historiografia e gazetave shqipfolëse të fund-Ottoman të diasporës është e ndërlikuar — gazeta mbylleshin, rilançoheshin me emra të rinj, bashkoheshin dhe ndërruan qytete — dhe detajet granulare variojnë nëpër burime. Çfarë nuk varion: deri në shkurt 1909 kishte gazetë të quajtur Dielli që botonte në Boston nën redaktimin e Konitzës, dhe ajo gazetë ka qenë shtylla e shtypit shqiptaro-amerikan që atëherë.
Bostonit të vitit 1909 i kishte komunitet të vogël por me rritje të shpejtë immigrantësh shqiptarë, tërhequr kryesisht nga rajoni jugor shqiptar i Korçës dhe fshatrat rreth tij, dhe nga komunitetet ortodokse shqipfolëse të Thrakës osmane. Shumica e shqiptarëve amerikanë të hershëm punonin në mulli tekstilesh të Worcesterit, Lowellit dhe brezit të mullinjve të Masaçusetsit, me grup më të vogël në mulli hekuri dhe çeliku të Liqeneve të Mëdha. Boston ishte kryeqyteti natyror editorial sepse ishte qendra arsimore, kishëtare dhe civile për këtë komunitet — i njëjti qytet ku Fan Noli kishte themeluar Kishën Ortodokse Shqiptare në Amerikë vitin e mëparshëm, në mars 1908.
Dekada e parë e gazetës u zhvillua paralel me tre ngjarje institucionale që e përkufizuan jetën shqiptaro-amerikane: kisha e Nolit (1908), themelimi i Vatrës (1912) dhe shpallja e pavarësisë shqiptare më 28 nëntor 1912. Dielli i mbuloi të tria nga brenda.
Faik Konitza, Fan Noli dhe linja e hershme editoriale
Dy figurat më të lidhura me identitetin editorial të Diellit në vitet 1910 dhe 1920 janë Faik Konitza dhe Fan Noli — të njëjtit dy njerëz që do të bashkëthemeleshin Vatrën në 1912 dhe që do të ankoronin bashkërisht skenën e hershme intelektuale shqiptaro-amerikane.
Konitza ishte stilisti i prozës dhe polemiçisti. I lindur në Konicë në 1875 (pseudonimi i tij vjen nga qyteti), i arsimuar në Harvard dhe në Paris dhe Bruksel, rrjedhshëm shqip, frëngjisht, anglisht, gjermanisht, italisht, greqisht, latinisht dhe turqisht, kishte redaktuar tashmë periodikë shqipfolës në Bruksel dhe Londër para se të rilançonte Diellin në Boston në 1909. Proza e tij vendosi regjistrin e prozës moderne letrare shqipe: e thatë, e saktë, ironike, klasike në referencat e saj, alergike ndaj sentimentalizmit. Historiografi shqiptar Robert Elsie e ka quajtur zërin themelues të prozës kritike shqipe. Konitza shërbeu më vonë si ambasadori i parë i Shqipërisë në Shtetet e Bashkuara nga 1926 deri në vdekjen e tij në Uashington në 1942.
Noli ishte oratori dhe organizatori institucional. I lindur në Thrakën Osmane në 1882, i shuguruar si prift ortodoks në 1908, themeluesi i Kishës Ortodokse Shqiptare në Amerikë, shkurtimisht kryeministër i Shqipërisë në 1924, dhe përkthyesi kanonik shqiptar i Shekspirit dhe Servantesit — gama e Nolit nëpër punë fetare, politike dhe letrare e bëri atë redaktorin e vetëm më me ndikim të Diellit. Ai e redaktoi gazetën në periudha të shumëfishta nëpër karrierën e tij të gjatë, dhe editorializmi i tij formësoi identitetin e tij politik nëpër vitet 1920 dhe 1930.
Të dy burrat kishin temperamente të ndryshme dhe do të ndërtronin periodikisht — most sharply during and after the brief 1924 government that Konitza criticized — but the editorial line they jointly forged for Dielli was consistent in its commitments: mbështetja për pavarësinë dhe integritetin territorial shqiptar, standardizimin e gjuhës, autonominë kishëtare për ortodoksët shqiptarë, dhe nacionalizmi shqiptar qytetar, ndërkonfesional që përfshinte lexues shqiptarë katolikë, myslimanë sunite, bektashi, ortodoksë dhe laik nën çati editoriale të vetme.
Ajo zgjedhje — t’i drejtohesh gjithë komunitetit shqiptaro-amerikan nëpër linja konfesionale në vend se të identifikohesh me një bllok fetar — ishte e qëllimshme. Është e njëjta zgjedhje që Vatra bëri në themelimin e saj të 1912. Është pjesë e trashëgimisë institucionale që gazeta e mban ende.
Vatra dhe Dielli: partneritet institucional
Në prill 1912, Konitza, Noli dhe rreth udhëheqësish shqiptaro-amerikanë themeluan Federatën Pan-Shqiptare të Amerikës — Vatrën — në mbledhje në Boston. Brenda muajve, Dielli u vendos si organi zyrtar i federatës, status që e ka mbajtur pa ndërprerje që atëherë.
Partneriteti ka kuptim strukturor. Vatra është federata anëtarëse; Dielli është gazeta e saj e regjistrimit. Njoftimet e federatës, aktiviteti i degëve, fushatat e mbledhjes së fondeve, rezolucionet politike, nekrologjitë e pleqve të komunitetit — të gjitha botohen në Dielli. Zëri editorial i gazetës ka qenë në periudha të ndryshme i emëruar zyrtarisht nga udhëheqja e zgjedhur e Vatrës dhe në periudha të tjera ka operuar me pavarësi editoriale të konsiderueshme brenda federatës. Modeli nëpër mbi një shekull është se Vatra e qeveris institucionin dhe Dielli e boton atë.
Deri në 1919, Vatra pretendonte rreth 70 degë nëpër Shtetet e Bashkuara, me përqendrime në Masaçusetsit, Nju Jork, brezin industrial të Liqeneve të Mëdha dhe rajonin minatar të Pensilvanisë. Dielli qarkullonte nëpër atë rrjet degësh. Punëtorë mulliri në Worcester, pronarë restorantesh në Bronks, priftërinj parokie në Pontiac dhe Detroit dhe familje biznesi të vogël në Pensilvaninë perëndimore — të gjithë lexonin të njëjtën gazetë bostoniake.
Modeli federatë-dhe-gazetë është i zakonshëm në komunitetet immigrante të shek. XX — komunitetet greke-amerikane, italo-amerikane, polako-amerikane, armeniane-amerikane dhe lituaneze-amerikane të gjitha kishin diçka analoge. Çfarë është e pazakontë tek çifti Vatra-Dielli është kohëzgjatja. Federata është organizata shqiptaro-amerikane me operim të vazhdueshëm më të vjetër. Gazeta është gazeta shqipfolëse me jetëgjatësinë më të madhe në vend. Të dyja kanë qenë aktive që nga 1912.
Dielli gjatë Rilindjes Kombëtare dhe Luftës së Parë Botërore
Dekada e parë e gazetës u mbivendos me kapitullin mbyllës të Rilindjes Kombëtare Shqiptare (Rilindja Kombëtare) — lëvizjes së fund-shek. XIX dhe fillim-shek. XX për standardizimin e gjuhës shqipe, njohjen kulturore dhe pavarësinë politike nga Perandoria Osmane. Kur Dielli u lançua në shkurt 1909, lëvizja ishte në kulmin e saj. Kongresi i Manastirit (Bitolja) kishte standardizuar alfabetin shqip në nëntor 1908, tre muaj më parë. Intelektualët diasporanë në Bukuresht, Kajro, Sofje, Stamboll dhe Boston argumentonin me shkrim mbi reformën gjuhësore, autonominë kishëtare dhe pavarësinë. Dielli arriti si një nga zërat amerikanë më të lartë në atë argument.
Kur Shqipëria shpalli pavarësinë më 28 nëntor 1912, Dielli dhe Vatra bashkë u bënë instrumenti kryesor i diasporës për të argumentuar çështjen e shtetit të ri me politikëbërësit amerikanë. Gazeta mbuloi Luftën e Parë Ballkanike (1912-13), Traktatin e Londrës (1913) — i cili vendosi kufijtë e Shqipërisë por përjashtoi popullata të mëdha shqipfolëse në Kosovë dhe atë që sot është Maqedonia e Veriut — dhe vitet e hershme kaotike të principatës shqiptare.
Periudha më me ndikim e gazetës ishte Lufta e Parë Botërore dhe zgjidhja pas-luftës e menjëhershme. Me Shqipërinë të pushtuar nga forca italiane, greke, franceze, austro-hungareze dhe serbe në periudha të ndryshme dhe me propozimet e ndarjes mbi tryezë në Konferencën e Paqes të Parisit 1919, Vatra dhe Dielli mobilizuan komunitetin shqiptaro-amerikan për të bërë lobi në Uashington dhe tek Fuqitë Aleate. Noli udhëtoi në Paris si pjesë e delegacionit shqiptar. Gazeta editorializoi për integritetin territorial. Lobimi i Vatrës i 1919-1920 — i mbuluar çdo javë në Dielli — është njëri nga episodet e nëntrajtuar të ndikimit të diasporës immigrante në politikën e jashtme amerikane. Kur Shqipëria u pranua në Lidhjen e Kombeve në dhjetor 1920, Dielli e mbuloi si fitore diasporiane.
Dekadat ndërluftuese dhe të Luftës së Ftohtë
Periudha ndërluftuese ishte faza më ambicioze e gazetës për sa i përket frekuencës dhe shtrirjes. Dielli u zgjerua deri te botimi ditor gjatë viteve 1930 dhe 1940, me tirazh që — sipas historisë institucionale të gazetës dhe të regjistrimeve të Vatrës — arriti shifra të ulëta pesë-shifrore në kulmin e saj. Për komunitet popullsia immigrante e të cilit e gjeneratës së parë ishte ndoshta dhjetëra mijëra në atë kohë, botimi ditor shqipfolës është arritje institucionale e jashtëzakonshme.
Gazeta mbuloi pushtimin italian të Shqipërisë në prill 1939, Luftën e Dytë Botërore nën pushtim italian dhe gjerman, Luftën Nacional-Çlirimtare që përfundoi në 1944 dhe konsolidimin e pushtetit komunist në Shqipëri nën Enver Hoxhën deri në 1945. Ndryshimi pas-luftës ishte i mprehtë. Me Shqipërinë të mbyllur pas një versioni veçanërisht të fortë të bllokut lindor — nën Hoxhën, Shqipëria u nda fillimisht nga Jugosllavia, pastaj nga Bashkimi Sovjetik, pastaj nga Kina — linja editoriale e Diellit nëpër dekadat e Luftës së Ftohtë ishte fort antikomuniste dhe pro-demokratike, në linjë me diasporën e gjerë shqiptaro-amerikane.
Nëpër vitet 1950, 1960 dhe 1970, gazeta i shërbeu komunitetit që nuk kishte praktikisht asnjë kontakt me shtetin shqiptar. Letrat e dërguara shtëpi largoheshin pa përgjigje ose censuroheshin. Udhëtimet ishin pothuajse të pamundura në çfarëdo drejtimi. Roli i Diellit gjatë atyre dekadave ishte ruajtja — mbajtja gjallë e gazetarisë shqipfolëse në Shtetet e Bashkuara ndërkohë homogjenizohej me forcë brenda Shqipërisë vetë, ku regjimi imponoi standard unik letrar zyrtar, kontrolloi të gjitha botimet dhe persekutoi shkrimtarë dhe klerikë.
Frekuenca e gazetës u kontraktua nga ditore përsëri tek javore gjatë dekadave pas-luftës, pjesërisht sepse kohorti immigrant i gjeneratës së parë po plakej dhe pjesërisht sepse burimet institucionale të nevojshme për të botuar çdo ditë kishin rënë. Por vazhdoi të botonte.
Kur regjimi komunist i Shqipërisë ra në 1991-92, Dielli e mbuloi me kujdes tranzicionin. Gazeta ka mbuluar që atëherë shembjen e piramidave të 1997, luftën e Kosovës të 1999, ndërhyrjen e NATO-s, shpalljen e pavarësisë të 2008 të Kosovës, ligjin shqiptar të shtetësisë me zbritje të 2020 (Ligji Nr. 113/2020) dhe normalizimin e vazhdueshëm të marrëdhënieve SHBA-Shqipëri dhe SHBA-Kosovë. Për lexuesit diasporanë që kaluan nëpër dekadat e bllokuara, gazeta ka qenë fija e lidhjes.
Dielli sot: kalimi online dhe gazetadielli.com
Shtëpia aktuale e Diellit është gazetadielli.com.
Kalimi te botimi kryesisht online gjurmon trajektoren e gjerë të gazetave të vogël-tirazhe diasporanë në Shtetet e Bashkuara. Shpenzimet e printimit janë të shtrenjta, shpërndarja postare tek audiencat e shpërndarë gjeografikisht është edhe më e shtrenjtë, dhe audienca për gazetarinë e printuar shqipfolëse në Amerikën e Veriut është — si shumica e audiencave të printimit diasporanë — e vjetër dhe e tkurrje. Uebi është shtëpia natyrale për gazetë komunitare të shkallës dhe misionit të Diellit.
Uebsajti mban lajme nga Shqipëria dhe Kosova, mbulim të aktivitetit të degëve të Vatrës, nekrologji dhe njoftimet e ngjarjeve të jetës, ese opinionesh dhe rilullëzime historike nga arkivi i gazetës. Struktura editoriale mbetet e lidhur me Vatrën. Gazeta vazhdon të botojë kryesisht shqip, me copëza periodike anglishe të synuara tek shqiptarët amerikanë të gjeneratës së dytë dhe të tretë, gjuha e shkruar shqipe e të cilëve mund të jetë e kufizuar.
Profili i markës së Regjistrit Kombëtar Shqiptar e liston Diellin pranë Illyrës (gazeta shqiptaro-amerikane me seli në Nju Jork) dhe ACTV Michigan si pjesë e ekosistemit bashkëkohor mediave shqiptaro-amerikane. Secili luan rol të ndryshëm: Illyria është javore me seli në Nju Jork me profil editorial dhe shtrirje tirazhi paksa të ndryshme historikisht; ACTV Michigan është operacion televiziv i zonës Detroit i orientuar drejt komunitetit të madh shqiptaro-amerikan në njësitë Macomb dhe Oakland; Dielli është gazeta Boston-Vatra e regjistrimit me historinë institucionale më të gjatë. Të tria janë plotësuese, jo konkurruese në kuptimin komercial.
Për lexuesit shqiptaro-amerikanë të 2026, roli praktik i Diellit është pjesërisht burim lajmesh, pjesërisht buletin i komunitetit, pjesërisht arkiv historik. Gazeta ka dixhitalizuar pjesë të konsiderueshme të katalogjit të saj të vjetër, dhe vetë arkivi është tani një nga regjistrat kryesorë burimore të jetës shqiptaro-amerikane të shek. XX në çdo vend të vetëm.
Pse Dielli ka rëndësi për identitetin shqiptaro-amerikan
Argumenti për qendroritetin e Diellit është institucional, jo sentimental.
Gazeta ka numëruar zëra shqiptaro-amerikanë për mbi një shekull. Çdo brez immigrant që nga 1909 e ka lexuar atë. Çdo ngjarje e madhe në jetën civile shqiptaro-amerikane — themelimi i Vatrës, lobimi i 1919-1920, botimi ditor ndërluftes, periudha e ruajtjes gjatë Luftës së Ftohtë, rilidhjea post-1991 me Shqipërinë, zgjidhja post-1999 në Kosovë, ligji i shtetësisë i 2020 — është mbuluar në faqet e saj, shpesh nga brenda.
Për komunitet të vogël, të shpërndarë gjeografikisht, ndërkonfesional, kjo vazhdimësi është gjëja që është e vështirë të replikohet. Kishat, xhamitë, teqetë (shtabi bektashiane), klubet sociale, federatat rajonale, ligat sportive dhe rrjetet familjare të gjitha luajnë rolet e tyre në jetën shqiptaro-amerikane. Por zinxhiri institucional që kalon nga Faik Konitza në shtypshkronjën e Bostonit në shkurt 1909 deri te gazetadielli.com në 2026 është unikal. Nuk ka institucion tjetër shqiptaro-amerikan me atë formë të saktë dhe atë gjatësi të saktë xhirate.
Komuniteti të cilit i shërben Dielli ka ndryshuar pothuajse tejdukshëm që nga 1909. Punëtorët immigrantë të gjeneratës së parë nga Korça dhe Thraka kanë kaluar disa gjenerata. Shqiptarët amerikanë sot përfshijnë pasardhësit e tyre në Masaçusetsit, Nju Jork, Miçigan, Ilinois dhe Jugun, plus kohorte të mëdha post-1990 të emigrantëve nga Shqipëria, plus komunitete të mëdha shqiptaro-kosovare dhe shqiptaro-maqedonase në Nju Jork, Detroit, Çikago, Boston, Worcester, Texas dhe gjetiu. Nëpër atë zgjerim, gazeta ka vazhduar të identifikojë lexuesin e saj si shqiptarë amerikanë, të definuar gjerësisht — duke përfshirë shqiptarët etnikë nga cilado e vendeve ballkanike, të çdo feje ose pa fe, të çdo brezi.
Ai definim përputhet me definimin operacional që Regjistri Kombëtar Shqiptar përdor për komunitetin shqiptaro-amerikan. Është i njëjti definim gjithëpërfshirës që Vatra miratoi në 1912 dhe që Dielli e ka mbartë në faqet e veta që atëherë.
Regjistri Kombëtar Shqiptar ekziston për të numëruar shqiptarët amerikanë — nëpër çdo shtet, çdo brez, çdo fe, çdo vend burimi ballkanik. Dielli ka numëruar zëra shqiptaro-amerikanë për 117 vjet. NAR po numëron tani fytyrat shqiptaro-amerikane. Shto emrin tënd te /register — është falas, zgjat rreth një minutë, dhe është censusi i parë i drejtuar nga komuniteti i diasporës shqiptare amerikane.
Pyetje të shpeshta
Çfarë është Gazeta Dielli?
Gazeta Dielli — Dielli do të thotë “dielli” në shqip — është gazeta shqipfolëse me jetëgjatësinë më të madhe në Shtetet e Bashkuara. U themelua në Boston më 15 shkurt 1909 nga Faik Konitza, u bë organi zyrtar i Federatës Pan-Shqiptare Vatrës në 1912, dhe është botuar pak a shumë pa ndërprerje për mbi një shekull. Sot shfaqet online te gazetadielli.com, akoma e lidhur me Vatrën (Wikipedia: Dielli).
Kush e themeloi Diellin?
Gazeta ashtu siç ka ekzistuar për 117 vitet e fundit u themelua nga Faik Konitza në Boston më 15 shkurt 1909. Disa burime i atribuojnë Sotir Pecit redaktimin e botimit javore pararendës që u botua shkurt para rilançimit të Konitzës. Dy figurat e hershme më të lidhura me linjën editoriale të Diellit janë Konitza dhe Fan Noli, i cili e redaktoi gazetën në periudha të ndryshme të viteve 1910 dhe 1920.
Çfarë do të thotë emri Dielli?
Dielli është fjala shqipe për “diellin” (shqiptuar rreth DIEL-li). Emri u zgjodh në frymën e Rilindjes Kombëtare Shqiptare (Rilindja Kombëtare) — lëvizjes së fund-shek. XIX dhe fillim-shek. XX për standardizimin e gjuhës shqipe, njohjen kulturore dhe pavarësinë politike nga Perandoria Osmane. Dielli ngrihet mbi tokat shqiptare ishte imazh i zakonshëm nationalist i periudhës.
Cila është marrëdhënia midis Diellit dhe Vatrës?
Dielli ka qenë organi zyrtar i Federatës Pan-Shqiptare Vatrës që kur Vatra u themelua në Boston në prill 1912. Vatra — fjala do të thotë “vatër” në shqip — është federata qendrore civile e komunitetit shqiptaro-amerikan, dhe Dielli është gazeta e saj e regjistrimit. Të dy institucionet ndajnë mjedis themelues bostonez dhe udhëheqje të hershme të ndërprerë (Wikipedia: Vatra).
A botohet ende Dielli sot?
Po. Gazeta ka pasur formate të shumëfishta gjatë xhiratës 117-vjeçare — javore, ditore gjatë viteve kulmore, javore përsëri, dhe tani online — dhe botohet aktualisht te gazetadielli.com. Mbetet e lidhur me Vatrën dhe mbetet gazeta institucionale e jetës shqiptaro-amerikane të organizuar. Dekadat e fundit kanë parë gazetën të kalojë kryesisht te botimet dixhitale duke ruajtur identitetin editorial.
Çfarë roli luajti Dielli në pavarësinë shqiptare?
Gjatë Rilindjes Kombëtare Shqiptare dhe Luftës së Parë Botërore, Dielli — nën redaktorë duke përfshirë Faik Konitzën dhe Fan Nolin — argumentoi me shkrim për pavarësinë shqiptare, mblodhi fonde për kauzën dhe ndërtoi mbështetje diasporanë për delegacionin shqiptar në Konferencën e Paqes të Parisit 1919. Gazeta ishte zëri editorial ditor i lëvizjes diasporanë që ndihmoi të mbante Shqipërinë e pavarur në hartën europiane pas-luftës.
Pse ka rëndësi Dielli për shqiptarët amerikanë sot?
Sepse është fija institucionale e vazhdueshme që lidh brezin immigrantë të 1909 me diasporën e 2026. Dielli botoi nëpër pavarësinë e Shqipërisë, monarkinë e Zogut, pushtimin italian, bllokadën komuniste dyzet-vjeçare, tranzicionin e viteve 1990 dhe zgjidhjen post-1999 të Kosovës — dhe akoma po boton. Për familjet shqiptaro-amerikane me rrënjë në çfarëdo prej atyre dekadave, Dielli është pjesë e regjistrit institucional.