Bakllavaja — bakllava në drejtshkrimin më vendës shqip, baklava në shumicën e menuve të diasporës — është ëmbëlsira me shtresa jufkash, arrash, dhe shurupi që fikson traditën shqiptare të ëmbëlsirave. Fletë jufkash të holla si letra, arra të bluara mes tyre, një pjekje e ngadalshme, dhe një zhytje në shurup sheqeri me aromë limoni të derdhur i ftohtë mbi tabakanë e nxehtë. E prerë në romba të vegjël, e shërbyer në temperaturë dhome, e ngrënë me kafe të fortë ose çaj të ëmbël.
Ëmbëlsira i përket traditës më të gjerë osmano-ballkanike të ndarë në rajon. Çdo territor i mëparshëm osman ka bakllavanë e tij, dhe pyetja se ku u shpik nuk ka përgjigje të pastër. Bakllavaja shqiptare është versioni i vet brenda asaj familjeje — arra jo fistikë, limon dhe karafil në shurup, më pak griz se disa stile greke, dhe prerje në romb sa një kafshatë.
Ky shkrim mbulon se çfarë është bakllavaja shqiptare, variantet rajonale, vendin kulturor që ka në jetën e diasporës, recetën tradicionale, dhe shënimet kritike që vendosin nëse një tabaka del si duhet.
Çfarë është bakllavaja shqiptare
Bakllavaja shqiptare është një ëmbëlsirë me shtresa e ndërtuar nga lart-poshtë: 8 deri 12 fletë jufkash poshtë, një shtresë e trashë arrash të bluara të përziera me sheqer dhe kanellë, edhe 8 deri 12 fletë sipër, dhe gjalpë i lyer mes çdo flete. Disa receta vendosin dy ose tri shtresa të mesit arrash mes stivave më të holla jufkash. Ëmbëlsira piqet në një tabaka metalike (tepsi) derisa kreu të jetë i artë i thellë, pastaj merr një shurup sheqeri të ftohtë të pikatur me lëng limoni dhe ndonjëherë një karafil.
Struktura e ndan nga ëmbëlsirat e tjera shqiptare të lidhura. Krahasuar me shendetlinë — tortën sfungjer me mjaltë dhe arra — bakllavaja nuk ka brumë dhe nuk ka thërrime të mbruajtura. Trupi është jufka dhe arrë e bluar. Krahasuar me trileçen, s’ka zhytje me qumësht; zhytja është shurup sheqeri. Krahasuar me revaninë, s’ka griz.
Prerja është një shenjë. Bakllavaja shqiptare dhe ballkanike është thuajse gjithmonë e prerë në romb — prerje paralele të gjata në një drejtim, pastaj një grup i dytë diagonal, duke prodhuar 24 deri 36 copa të vogla rombi. Rombi është funksional: maksimizon skajin që thith shurupin, dhe e ndan ëmbëlsirën e dendur në kafshata aq të vogla sa një copë është një porcion.
Shija shkon në tri regjistra. Nga arrat, një bazë toke që pengon ëmbëlsinë të bjerë e pranishme. Nga kanella, një notë e ngrohtë e mesit. Nga shurupi, një ëmbëlsi e gjatë e ngritur nga limoni — një fije acidi që e mban ëmbëlsirën pa u bërë e mbytur. Disa gatues shtojnë një pikë karafili ose ujë trëndafili; të tjerë e mbajnë thjesht me limon dhe sheqer. Të dyja janë të sakta.
A është bakllavaja shqiptare?
Bakllavaja i përket një tradite rajonale më të vjetër se çdo shtet-komb modern ballkanik. Sipas Wikipedia-s, ëmbëlsira gjurmohet përgjithësisht te kuzhinat perandorake osmane të Topkapı-së, ku mori afërsisht formën që shumica e njerëzve njohin sot. Rrënjë më të thella mund të shkojnë mbrapsht në traditat e ëmbëlsirave me shtresa të bizantinëve, persëve, ose gatuesve më të hershëm nga Azia Qendrore. Dokumentet burimore para shek. XVI janë aq të holla sa atribuimi i sigurt nuk është i mundur.
Ajo që nuk është në mosmarrëveshje është se çdo territor i mëparshëm osman ka bakllavanë e tij. Turqia e pretendon si ëmbëlsirë kombëtare. Greqia, Bullgaria, Bosnja, Maqedonia e Veriut, Shqipëria, Kosova, dhe bota arabe kanë secila version me gjurmë rajonale. Hyrja e Wikipedia-s mbi kuzhinën shqiptare rendit bakllavanë (bakllava) ndër ëmbëlsirat përcaktuese të vendit, dhe është bërë në familjet shqiptare që kur ka të dhëna të shkruara mbi gatimin shtëpiak.
Versioni shqiptar rri brenda asaj familjeje më shumë se jashtë saj. “Bakllavaja shqiptare” nuk do të thotë “bakllavaja që shqiptarët e shpikën”. Do të thotë “bakllavaja siç e bëjnë shqiptarët”. Ai dallim është korniza e përgjegjshme — dhe përputhet me mënyrën si e njëjta gjellë shfaqet në tryezat greke, turke, libaneze, dhe boshnjake në të njëjtat lagje diasporike. 20% që është rajonale është ajo që receta më poshtë ruan.
Bakllava e prerë në romb — e njëjta formë e ndarë në mes të Mesdheut lindor dhe Ballkanit, përfshirë tryezën shqiptare.
Foto: Wikimedia Commons / Domen publik
Çfarë e bën bakllavanë shqiptare të dallueshme
Brenda familjes osmano-ballkanike të bakllavasë, bakllavaja shqiptare ka katër firma.
Arra, thuajse gjithmonë. Aty ku bakllavaja turke mbështetet te fistiku dhe disa versione levantine preferojnë një përzierje fistiku-anakardiumi, parazgjedhja shqiptare është arra (arrë). Arrat janë ajo që familjet shqiptare rritën, tregtuan, dhe stokuan përgjatë vitit — çdo fshat kishte pemë arrash, dhe arrat e zhveshura mbaheshin gjatë muajve të ftohtë. Aroma e arrave është ajo që i jep bakllavasë shqiptare profilin më të tokëzuar, më pak parfumoz. Disa receta nga jugu i Shqipërisë dhe arbëreshe përziejnë bajame; fistikët shfaqen në përshtatjet moderne por nuk janë zgjedhja tradicionale.
Shurup me aromë limoni me një karafil. Baza e shurupit është sheqer, ujë, lëng limoni, një rrip lëkurë limoni, dhe shpesh një ose dy karafila të plotë. Disa receta shtojnë një lugë gjelle mjaltë për thellësi. Uji i trëndafilit dhe uji i lulesë së portokallit — të zakonshëm në shurupet turke dhe levantine — janë jo të zakonshëm në recetat shtëpiake shqiptare. Limoni bën punën e rëndë: e pret ëmbëlsinë, e ndriçon arrën, dhe e mban shurupin të mos shkojë në një notë të vetme.
Një dorë e moderuar me jufkat. Bakllavaja turke mund të shkojë 30 deri 40 fletë për tabaka. Bakllavaja shtëpiake shqiptare zakonisht shkon 16 deri 20 fletë — një stivë më të trashë sipër dhe poshtë me një ose dy shtresa të holla arrash në mes, ose një shtresë të vetme arrash në mes me 8 deri 10 fletë sipër dhe poshtë. Rezultati është një ëmbëlsirë pak më çamçakëze, e orientuar te arra në vend të versionit më të lehtë, prej qelqi turk.
Prerja në romb, e bërë e vogël. Tabaka prehet në romba para pjekjes — prerje paralele të gjata në një mënyrë, kryq në diagonale. Copat shtëpiake shqiptare priren të jenë më të vogla se feta restorante amerikane; një romb është një kafshatë, dy në maksimum.
Ka edhe një ndryshim më të qetë në yndyrë. Shumë receta turke shkojnë të rënda në gjalpë. Recetat shtëpiake shqiptare priren të përdorin gjalpë të zakonshëm pa kripë të shkrirë në shtresa më të holla, ndonjëherë të përzier me vaj ulliri për shtresën e poshtme. Debati gjalpë kundër vaj ulliri brenda diasporës është real por lokal — një familje toske dhe një familje gege mund të mos pajtohen për raportin pa qenë asnjëra gabim.
Variantet rajonale
Bakllavaja shqiptare nuk është një recetë. Vendi ndahet ndërmjet jugut që flet toskërisht dhe veriut që flet gegërisht, dhe tradita e bakllavasë ndahet me të. Kosova dhe komunitetet arbëreshe të Italisë jugore shtojnë variante të mëtejshme.
Shqipëria jugore (stil tosk). Më e lehtë në gjalpë, ndonjëherë me vaj ulliri për shtresat e poshtme. E orientuar te arra, me kanellë dhe rrallë një shushurimë karafili. Shurupi shkon më i hollë — më shumë limon, më pak mjaltë — duke prodhuar një bakllava që lexohet më e ndritshme. Gjirokastra dhe qytetet bregdetare jugore janë specifike për hollësinë; një gjyshe e jugut është ajo që më ka mundësi t’i hapë jufkat me dorë.
Shqipëria veriore (stil gegë). E orientuar te gjalpi, pak më shumë sheqer në shurup, shtresa pak më të trasha arrash. Rombat shkojnë më të mëdhenj. Disa receta veriore e mbarojnë kreun me arrë të grimcuar pas zhytjes. Gatuesit e zonës së Shkodrës shpesh shtojnë lëkurë portokalli te shurupi krah limonit.
Kosovare. Tradita e bakllavasë në Kosovë është afër versionit verior shqiptar por priret drejt regjistrit më të madh, më të pasur në gjalpë, të ndikuar nga turqishtja. Arrat mbeten parazgjedhja. Tabaka e Bajramit në familjet kosovare është shpesh një tepsi i rrumbullakët i përmasës për një familje të zgjeruar — 30 deri 40 romba për pjekje. Dasmat kosovare shpesh përfshijnë bakllava krah trileçes dhe një byreku të kripur.
Arbëreshe (italo-shqiptare). Komunitetet arbëreshe të Italisë jugore ruajnë një udhë ushqimore shqiptare të shek. XV krah gatimit rajonal italian. Recetat e tyre të bakllavasë tregojnë ADN të qartë shqiptare — arra, shurup limoni, jufka me shtresa — të përshtatura me përbërësit lokalë. Disa familje kalabreze shtojnë bajame krah arrave; shurupi mund të marrë agrume lokale.
Diaspore-amerikane. Kuzhinat në Nju-Jork, Masaçusets, Miçigan, dhe Konektikat punojnë me jufka dhe arra të supermarketit amerikan dhe me tabaka metalike nga bakallat greko-turko-të Lindjes së Mesme. Ndryshimet rajonale rrafshohen me kohën — një gjyshe kosovare në Bronks dhe një gjyshe toske në Worcester përfundojnë me tabaka shumë të ngjashme.
Spina kulturore
Bakllavaja është ëmbëlsira e ditëve të mëdha të festave shqiptare. Shfaqet besueshëm te:
Bajrami. Si Fitër Bajrami në fund të Ramazanit ashtu edhe Kurban Bajrami fiksohen te bakllavaja. Një tabaka e madhe e rrumbullakët, e prerë në romb, rri në tryezën qendrore për vizitorët. Një copë me një filxhan të vogël kafe është oferta standarde. Tabakat e mëdha alumini tepsi dalin posaçërisht për këtë. Shih Gëzuar Fitër Bajramin për formën më të gjerë të festës.
Krishtlindjet dhe Pashkët. Familjet shqiptare katolike dhe ortodokse shërbejnë bakllava te Krishtlindjet (Krishtlindja) dhe Pashkët (Pashkë) krah qendërpjesës së kripur. Gjella kalon çdo vijë fetare.
Dasmat. Dasmat shqiptaro-amerikane përqendrohen te një konstelacion i vogël ëmbëlsirash: trileçja udhëheq, bakllavaja afër pas, ndonjëherë shendetlia. Bakllavaja shkon në tryezën e ëmbëlsirave në romba të paraprerë; mysafirët marrin një copë me kafenë e tyre në fund të mbrëmjes. Shih shkrimin për dasmën shqiptare për sekuencën e plotë.
Drekat përkujtimore dhe urimet. Bakllavaja shkon në tryezë te dreka për shpirt, ditëlindjet, pagëzimet, dhe darkat e mbërritjes së familjes. Ofrimi i saj te një mysafir është një deklaratë e vogël që vizita rëndon.
Dhurimi me tabaka të mëdha. Një praktikë e veçantë diasporike: një familje piqet një tabaka të madhe dhe e dorëzon të plotë te një i afërm ose mik — për një festë, një foshnjë të re, një humbje të kohëve të fundit, ose pa arsye specifike. Familja pritëse shërben prej saj për disa ditë, pastaj kthen tavën të larë. Dhurata është puna e pjekjes. E njohur nga Astoria dhe Yonkers deri në Sterling Heights dhe Worcester.
Si byreku, bakllavaja udhëton gjerësisht nëpër komunitet pa humbur identitetin e saj. Shih pasqyrën e gjellëve shqiptare për ku rri në kanunin më të madh.
Receta tradicionale
Një bakllava shqiptare në shkallë familjare për një tabaka metalike të rrumbullakët 12 inç ose një tabaka drejtkëndëshe 9×13 inç. Prodhon 24 deri 30 romba. Rreth 45 minuta punë aktive, 45 minuta pjekje, 30 minuta minimum pushim (natën është më mirë).
Përbërësit
Për ëmbëlsirën:
- 1 lb (450 g) brumë jufkash të ngrira (Athens, Apollo, ose çdo markë greke/e Lindjes së Mesme), të shkrirë natën në frigorifer
- 4 filxhanë (rreth 450 g) arra, të copëtuara hollë ose të pulsuara në procesor ushqimor në bluarje të trashë — jo pluhur
- ½ filxhan (100 g) sheqer i grimcuar
- 2 lugë çaji kanellë e bluar
- ¼ lugë çaji karafil i bluar (opsional)
- 1 filxhan (225 g) gjalpë pa kripë, i shkrirë (ose ¾ filxhan gjalpë plus ¼ filxhan vaj ulliri të butë për një përzierje stil jugu)
Për shurupin:
- 2 filxhanë (400 g) sheqer i grimcuar
- 1½ filxhan (360 ml) ujë
- 2 lugë gjelle lëng limoni, i shtrydhur fllad
- 1 rrip lëkurë limoni (rreth 2 inç), me sa më pak të bardhë të mundshme
- 1 karafil i tërë (opsional)
- 2 lugë gjelle mjaltë (opsional, për thellësi)
Një shënim mbi arrat. Bli ato të zhveshura dhe sa më të freskëta që ka dyqani. Arrat prishen më shpejt se shumica e arrave të tjera; arrat e vjetra i japin bakllavasë një notë të hidhur, si me sapun. Provoji para se t’i copëtosh. Bakallat greke, turke, dhe nga Lindja e Mesme që frekuentojnë gatuesit e diasporës — Astoria, Allston, Sterling Heights — rrotullojnë stokun e arrave më shpejt se supermarketi dhe priren të kenë arra me shije më të mirë.
Një shënim mbi jufkat. Shkrije në frigorifer natën, pastaj ulu 30 minuta në banak ende në plastikën e saj para se ta hapësh. Një shkrirje në banak prodhon lagështi të pabarabartë dhe fletët çahen. Sapo të hapen, puno shpejt dhe mbaje stivën e papërdorur të mbuluar me një peshqir kuzhine të pastër, pak të lagur.
Një shënim mbi gjalpin. Gjalpi i thjeshtë pa kripë, i shkrirë dhe pak i ftohur, është standardi shtëpiak. Gjalpi i kthjelluar (ghee) gjithashtu funksionon. Shmang gjalpin me kripë — kripa grumbullohet mbi 16 deri 20 shtresa dhe konkurron me shurupin.
Pajisjet
- Një tabaka pjekjeje metalike e rrumbullakët 12 inç (një tepsi) ose një tabaka drejtkëndëshe pjekjeje 9×13 inç, të paktën 1½ inç e thellë
- Një furçë ëmbëlsire (1½ deri 2 inç i gjerë është madhësia e duhur)
- Një peshqir kuzhine të pastër, pak të lagur
- Një procesor ushqimor ose një thikë të mprehtë (për copëtimin e arrave)
- Një tenxhere të vogël (për shurupin)
- Një thikë të mprehtë krasitëse (për prerjen)
Si të bësh bakllava shqiptare
Hapi 1 — Përgatit mbushjen dhe tabakanë (10 minuta)
Ngroh furrën në 350°F (180°C). Në një tas të madh, kombino arrat e copëtuara, ½ filxhan sheqer, kanellë, dhe karafil nëse përdor. Trazoji derisa të jenë uniforme. Lëre mënjanë. Lyej fundin dhe anët e tabakasë me gjalpë të shkrirë dhe mbaje pjesën tjetër të gjalpit pranë sipërfaqes së punës.
Hapi 2 — Shtreso fundin (10 minuta)
Shpalos jufkat. Pri fletët që të hyjnë në tabaka nëse nevojitet; ruaji prerjet për shtresat sipër arrës, ku shtrirja rëndon më pak.
Vendos një fletë në tabaka dhe lyeje lehtë me gjalpë të shkrirë. Furça duhet të rrëshqasë; mos e përmbysësh fletën. Vendos një fletë të dytë, lyej. Përsërit derisa 8 deri 10 fletë të stivohen. Mbaj jufkat e papërdorura të mbuluara me peshqir të lagur gjithë kohën.
Hapi 3 — Shto shtresën e arrës (3 minuta)
Spërkat gjysmën e përzierjes së arrës në mënyrë të barabartë në jufka, deri në skaje. Shtresa duhet të jetë rreth ¼ inç e trashë. Vendos 2 fletë jufkash mbi arra, duke lyer secilën me gjalpë. Spërkat përzierjen e mbetur të arrës në shtresën e dytë të jufkave. (Për një version me një shtresë të vetme arre, kapërcej ndarjen dhe vendos të gjitha arrat në një shtresë të mesit të trashë me 2 fletë sipër.)
Hapi 4 — Shtreso pjesën e sipërme (10 minuta)
Vendos një fletë mbi arra dhe lyeje me gjalpë. Përsërit derisa 8 deri 10 fletë të tjera të stivohen sipër. Lyej fletën më të lartë me një shtresë pak më të rëndë — kjo është ajo që prodhon mbarimin e artë të thellë.
Hapi 5 — Prej në romba (5 minuta)
Me një thikë të mprehtë krasitëse, pri vija paralele diagonale rreth 1 inç larg mbi sipërfaqen. Pastaj pri një grup të dytë, gjithashtu 1 inç larg, në diagonalin e kundërt. Të dy grupet prodhojnë forma të vogla rombi.
Pri deri në fund nëpër shtresat e sipërme të jufkës dhe arrës, por ndalo pak para fundit — bakllavaja mbahet bashkë më mirë gjatë pjekjes nëse fundi rri i paprerë. Prerja e fundit shkon pas zhytjes së shurupit.
Hapi 6 — Pjek (40 deri 45 minuta)
Pjek në 350°F (180°C) për 40 deri 45 minuta, derisa kreu të jetë i artë i thellë dhe skajet të tërhiqen pak nga anët e tabakasë. Nëse kreu është i zbehtë në 40 minuta, lëviz tabakanë në të tretën e sipërme të furrës për 5 minutat e fundit. Bakllavaja është gati kur kreu është uniformisht bronzi dhe kuzhina mban erën e arrave të kavurdisura dhe gjalpit.
Hapi 7 — Bëj shurupin (15 minuta, paralelisht me pjekjen)
Kombino 2 filxhanët e sheqerit, 1½ filxhanin e ujit, lëkurën e limonit, dhe karafilin (nëse përdor) në një tenxhere të vogël. Sille në një vlim të butë mbi nxehtësi mesatare, duke trazuar një ose dy herë për ta tretur sheqerin. Sapo sheqeri të jetë tretur, mos e traziro më. Vlo butë 8 deri 10 minuta, derisa të trashet pak — duhet të mbulojë pjesën e pasme të një luge hollë por ende të derdhet lehtë. Përziej lëngun e limonit dhe mjaltin (nëse përdor) në fund, pastaj hiqe nga nxehtësia.
Lëre shurupin të ftohet në vakët ndërsa bakllavaja mbaron pjekjen. Kontrasti i temperaturës është thelbi: shurup i ftohtë mbi ëmbëlsirë të nxehtë.
Hapi 8 — Derdh shurupin (5 minuta)
Tërhiq bakllavanë nga furra. Menjëherë, ndërsa ëmbëlsira është ende e nxehtë, derdh ngadalë shurupin vakët në mënyrë të barabartë nëpër sipërfaqen, duke punuar nga skajet brenda. Sitë ose hiq lëkurën e limonit dhe karafilin më parë.
Dëgjo për fërshëllimin e dobët ndërsa shurupi godet xhepat e nxehtë të ajrit dhe tërhiqet në shtresat.
Hapi 9 — Pusho, pastaj pri dhe shërbe
Mbuloje tabakanë lirshëm me një peshqir kuzhine të pastër dhe lëre të pushojë në temperaturë dhome të paktën 30 minuta — idealisht 4 orë ose natën. Shumë familje shqiptare piqen ditën para se të shërbejnë.
Kur ka pushuar, kalo thikën krasitëse përgjatë çdo vije të prerë deri në fund. Ngri çdo romb me një shpatull të vogël. Shërbe në temperaturë dhome me kafe të fortë ose çaj.
Shënimet kritike
- Freskia e arrave është rëndëbartëse. Arrat e vjetra i japin tabakasë një notë me sapun, të hidhur që asnjë shurup s’do ta fshehë. Provoji para se t’i copëtosh.
- Trajtimi i jufkave, tri rregulla. Shkrije natën në frigorifer. Mbaje stivën e papërdorur të mbuluar me peshqir të lagur. Lyej çdo fletë — një shtresë e hollë, jo një derdhje.
- Kontrasti i temperaturës së shurupit. Shurup i ftohtë mbi bakllava të nxehtë është parazgjedhja shtëpiake. Shurup i nxehtë mbi bakllava të ftohur plotësisht gjithashtu funksionon. Asnjëherë temperatura të njëjta — i nxehti mbi të nxehtin mblidhet sipër, i ftohti mbi të ftohtin rrjedh tej.
- Prej para pjekjes. Prerja pas pjekjes thyen jufkën e sipërme. Pri rombat nëpër shtresat e sipërme para se tabaka të hyjë; mbaro prerjen e fundit pas zhytjes.
- Mos e kapërcesh pushimin. Prerja para se shurupi të ketë depërtuar jep një ëmbëlsirë të thatë që rri në shurup. Pushim minimum 30 minuta; disa orë janë më mirë.
Gabimet e zakonshme
- Pjekje e tepruar. Një tabaka që shkon shumë e errët bëhet e hidhur edhe para se shurupi ta godasë. Tërhiqe te ari i thellë, jo kafe.
- Derdhja e shurupit shumë i nxehtë. I nxehti mbi të nxehtin mblidhet sipër dhe asnjëherë s’depërton. Ftohe në vakët para se të takojë tabakanë e nxehtë.
- Mbytja e shtresave në gjalpë. Një dorë e rëndë bën një fund të yndyrshëm. Shtresa e duhur është mezi e dukshme — e tejdukshme, jo e mbledhur.
- Përdorimi i arrave të bluara në pluhur. Një procesor ushqimor i pulsuar shumë gjatë i kthen arrat në miell që ngjishet dhe bëhet i ngjitur në pjekje. Pulsoji deri në bluarje të trashë dhe ndalo.
- Prerja para zhytjes. Një romb i pastër del nga një tabaka që ka pushuar. Një tabaka e prerë e nxehtë shqyhet në skaje dhe shurupi rrjedh jashtë në vend që brenda.
- Ruajtja në frigorifer. Frigoriferi shtrëngon shtresat dhe mbyt aromën. Mbaje në banak nën një peshqir kuzhine të pastër.
Ruajtja, ringrohja, dhe dhurimi
Një tabaka e mbaruar bakllava shqiptare mbahet pesë deri shtatë ditë në temperaturë dhome, e mbuluar me një peshqir kuzhine të pastër ose me letër alumini të lirshme. Shurupi është konservuesi — sheqeri pengon prishjen — dhe shtresat përmirësohen gjatë 24 orëve të para ndërsa zhytja vendoset.
Frigoriferi është opsional dhe zakonisht nuk bëhet. Bakllavaja e ftohtë lexohet e mbytur dhe shtresat shtrëngohen; nëse një familje vërtet frigoriferon mbetjet, tërhiqi 30 minuta para se të shërbesh. Mos e ngrije një bakllava të lagur me shurup — shtresat zbuten kur shkrihet dhe tekstura nuk rikuperohet.
Ringrohja rrallë nevojitet; bakllavaja është menduar të shërbehet në temperaturë dhome. Nëse shtresat janë zbutur, 5 minuta në një furrë 300°F (150°C) në një tabaka fletore e kthen sipërfaqen. Mikrovala e bën bakllavanë të lagësht; mos e përdor.
Dhurimi i një tabakaje është një praktikë e veçantë shqiptaro-amerikane. Mekanika:
- Pjek në një tabaka metalike që nuk të nevojitet urgjentisht.
- Ftohe plotësisht dhe lëre shurupin të vendoset të paktën natën.
- Mbuloje me letër alumini ose kapak dhe dorëzo tabakanë të plotë.
- Familja pritëse mban tabakanë, shërben prej saj nëpër disa ditë, dhe e kthen të larë kur është komode.
Tabakat qarkullojnë. Një familje e dhënë ka dy ose tri tabaka bakllava në çdo kohë — të vetën plus një ose dy që presin të kthehen te një i afërm ose mik.
Një shënim mbi mbijetesën
Bakllavaja është një nga recetat që ka më shumë mundësi të humbasë mes brezave. Gjyshet që e bënin pa matur janë të njëjtat gjyshe që bënin byrek, tavë kosi, shendetli, dhe pjesën tjetër të tryezës shqiptare. Ato i njihnin jufkat me ndjenjë, shurupin nga mënyra që mbulonte një lugë druri, pjekjen nga era. Kur ai brez ka ikur dhe askush nuk e ka shkruar, çfarë mbijeton është një kujtim i një gjelle.
Shkrimi i numrave — sheqer, gjalpë, arrë, ujë, kohë, temperaturë — është pjesë e mënyrës si bakllavaja mbijeton. Mësimi i teknikës këdoqoftë në kuzhinë herën tjetër që familja piqet është pjesa tjetër. Shih bibliotekën më të gjerë të ushqimit dhe recetave të Shqipërisë për pjesën tjetër të kanonit.
Nëse do të numërohesh në një numërim të udhëhequr nga komuniteti i shqiptaro-amerikanëve, regjistrohu te NAR-i. Merr një minutë. Falas, neutrale, të dhënat e tua mbeten të tuat. Numërimi i vetes është mënyra tjetër si diaspora mban formën e saj.